»» پایگاه خبری و اطلاع رسانی جــارچی
ku

بسمه تعالي

تغذيه و چاقي در بزرگسالان

دكتر پريسا ترابي

مريم زارعي

دفتر بهبود تغذيه جامعه-وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي

مطالعات نشان مي دهد شيوع چاقي در جهان رو به افزايش است. مطالعات اپيدميولوژيك نشان مي دهد عواملي همچون سن ، جنس، سطح تحصيلات، وضعيت ازدواج ، عادات تغذيه اي ، و عادات و رفتارهايي شامل استعمال دخانيات ، مصرف الكل و فعاليت فيزيكي ناكافي مسئول چاقي مي باشند.. بر اساس بر اساس آمار سازمان بهداشت جهاني در جهان بيشتر از 400 ميليون نفر چاق و 1.6 ميليارد نفر اضافه وزن وجود دارد و تا سال 2015 انتظار مي رود اين رقم به 700 ميليون نفر چاق و 2.3ميليارد نفر اضافه وزن برسد. بنابراين چاقي در همه نقاط جهان رو به افزايش است و تنها شامل مردان و زنان  نمي باشد بلكه كودكان و نوجوانان را تحث تاثير قرار مي دهد.

چاقي عامل بسياري از بيماريها از جمله بيماريهاي قلبي – عروقي، فشارخون، ديابت ، بعضي از سرطان ها، بيماريهاي سيستم اسكلتي – ماهيچه اي است، كه نه تنها يك مشكل بهداشتي عمومي جهاني است بلكه روي وضعيت اقتصادي كشور نيز تاثير دارد.

در گروه سني 15 سال به بالا در 16 كشور منطقه بالاترين سطح اضافه وزن در كشور كويت، مصر، ايالات متحده عربي، عربستان سعودي، اردن و بحرين از 74% تا 86% در زنان و از 69% تا 77% در مردان گزارش شده است. 

شيوع عوامل خطرساز بيماريهاي قلبي - عروقي در بيشتركشورهاي منطقه بالاست  به طوري كه 58%جمعيت 15تا 65 سال مبتلا به اضافه وزن و چاقي مي باشند. اضافه وزن و چاقي، مهمترین عامل خطر بالقوه براي بيماريهاي قلبي- عروقي بوده و با مرگ هاي زود هنگام ارتباط دارند. 

 

تعريف چاقي

به تجمع غير طبيعي چربي در بدن چاقي گفته مي شود. زماني كه دريافت انرژي بر مصرف يا سوخت انرژي در بدن غلبه كند، بدن انرژي اضافه را در سلولهاي چربي كه در بافت چربي وجود دارند ذخيره مي كند. اين سلو ل ها ي چربي به عنوان ذحيره انرژي عمل مي كنند و بسته به اين كه فرد چگونه اين انرژي را مصرف مي كند رشد کرده و يا كوچك مي شوند. اگر فرد بين دريافت و مصرف انرژي از طریق عادات غذایی و ورزش منظم تعادل برقرار نكند،چربي در بدن انباشته  شده و فرد دچار اضافه وزن مي شود.

افراد چاق از نظرمقدار و نحوه توزيع چربي در بدن متفاوت هستند . خطراتي كه با چاقي همراه است و نوع بيماري هايي كه ازچاقي ناشي مي شوند، تحت تاثيرنحوه توزيع چربي در بدن هستند. زماني كه قسمت عمده چربي در شكم تجمع مي يابد خطر عوارض چاقي، بالاخص بيماري هاي قلبي - عروقي بيشتر است. 

در چاقي مردان، تجمع چربی در شکم بوده و سيبی شکل است  (بر خلاف زنان که چاقی آنها، گلابی شکل است). 

عوامل مؤثردر ايجاد اضافه وزن و چاقي

عوامل متعددی در افزايش وزن و چاقي موثر هستند:

 

1. عوامل ارثی: در خانواده هايي كه افراد چاق وجود دارند احتمال بروز چاقي در ساير افراد خانواده بيشتر است.

-. عادات غذايي نامناسب مثل مصرف بي رويه غذاهاي چرب و شيرين، غذاهاي آماده، تنقلات .....

-. ب- سن و جنس : با  افزايش سن و كاهش سوخت و ساز در بدن استعداد به چاقي افزايش مي يابد.

-. پ-شرايط اقتصادي – اجتماعي 

-. ت-زندگي كم تحرك و نداشتن فعاليت فيزيكي

-. ث-بعضي از بيماري ها مثل كم كاري تيروئيد

-. ج- مصرف طولاني مدت بعضي از داروها مانند داروهاي استروئيدي 

-. چ-مصرف الكل و سيگار 

روش محاسبه نمايه توده بدني و تعيين وضعيت چاقي و اضافه وزن

نمايه توده بدني (BMI) شاخص ارزيابي بدن از نظر وضعيت جسماني است.  بر اساس اين شاخص افراد به 4 گروه لاغر، در محدوده وزن طبيعي، داراي اضافه وزن و چاق (درجات 1و2 3) طبقه بندي مي شوند. براي محاسبه نمايه توده بدن (BMI) مي توان از  فرمول زير استفاده كرد.

     وزن (كيلوگرم)

  ــــــــــــــــــــ   = BMI  

        2 قد (متر) 

 

طبقه بندي اضافه وزن در افراد بزرگسال بر اساس نمايه توده بدن (BMI)

طبقه بندي نمايه توده بدن                  خطر ابتلا به بيماريهاي وابسته به چاقي 

لاغر                   5/18                در افراد لاغر خطر ابتلا به برخي ديگر از مشكلات باليني افزايش مي يابد.

در محدوده وزن طبيعي كم  9/24-5/18

اضافه وزن 9/29-25               متوسط

چاقي درجه 1 9/34-30              افزايش يافته 

چاقي درجه 2 9/39-35           شديد

چاقي درجه 3             40          خيلي شديد

 

توصيه هايي براي كاهش وزن:

1- اصلاح  الگوی تغذیه ای

هیچ یک از وعده های غذ ایی اصلی به ویژه صبحانه را حذف نکنید.

از مصرف غذا هاي پر انرژي که حاوي مقادير زياد چربي وكربوهيدرات( مواد شیرین و نشاسته ای)  اجتناب کنید.

حجم غذاي مصرفي را در هر وعده كاهش دهید.

آب به مقدار كافي بنوشید. 

با استفاده از ميان وعده ها، تعداد وعده هاي غذا در روز را افزايش دهند و حجم هر وعده را كم كنید.

ساعت ثابتي براي صرف غذا در وعده هاي مختلف در هر روز داشته باشید.

مصرف قند و شكر و غذاهاي حاوي آنها مثل شيريني جات، شكلات، آب نبات، نوشابه ها، شربت ها و آب ميوه هاي صنعتي، مربا‌ و عسل و .... را بسيار محدود كنید.

نان مصرفي بايد از انواع تهيه شده از آرد سبوس دار باشد و نانهاي فانتزي مثل انواع ساندويچي و باگت را كمتر مصرف كنید.

حبوبات پخته مثل عدس و لوبيا را در برنامه غذايي خود بگنجانید.

شير و لبنيات مصرفي را حتما" از انواع كم چرب انتخاب كنید.

گوشت كاملا" چربی گرفته و مرغ و ماهي بدون پوست مصرف كنید.

از مصرف فرآورده هاي گوشتي پرچرب مثل سوسيس، كالباس و همبرگر و كله پاچه و مغز خودداري كنید.

به جاي گوشت قرمز، بيشتر از گوشتهاي سفيد، خصوصا" ماهي استفاده كنید.

مصرف زرده تخم مرغ را محدود كنید.

ميوه ها و سبزي ها را بيشتر به شكل خام مصرف كنید. 

به جاي آب ميوه بهتر است خود ميوه را مصرف كنید.

غذاها را بيشتر به شكل آب پز، بخار پز، كبابي يا تنوري مصرف كنید.

از مصرف غذاهاي پرچرب و سرخ شده پرهيز كنید.

از مصرف انواع سس سالاد، كره، خامه، سرشير و پنيرهاي پرچرب خودداري كنید.

مصرف مغزدانه ها و دانه هاي روغني مانند گردو، فندق، بادام، تخمه، پسته و زيتون را محدود كنید.

مصرف غذاهاي آماده (فست فود ها) و كنسروي را محدود كنید.

-بعداز كاهش وزن حفظ آن مهم است. براي حفظ وزن ، بايددر روز به تعادل در دریافت انرژي و مقدارانرژي كه از طريق فعاليت مصرف می شود توجه شود تا قادر به حفظ وزن مطلوب خود باشید.

 

2- فعاليت بدني

فعاليت بدني بصورت مستقيم و غير مستقيم بر سلامت تاثير دارد به شكلي كه كاهش فعاليت بدني سبب افزايش وزن شده و. افزايش فعاليت بدني با بالا رفتن سوخت انرژي سبب تعادل وزن مي شود بنابر اين فعاليت بدني يك عامل كليدي براي حفظ وزن كاهش يافته است.

ورزش علاوه بر كمك به تعادل وزن در پيشگيري و درمان بيماريهاي قلبي- عروقي، سكته هاي قلبي و مغزي، فشار خون بالا، چربي خون بالا، ديابت، پوكي استخوان، كمردرد، سنگ كيسه صفرا و بيماري هاي روحي – رواني موثر است. به طور مثال مطالعات نشان داده است كه انجام فعاليت بدني همراه با رژيم غذايي مناسب نسبت به يك رژيم غذايي مناسب بدون فعاليت بدني بيشتر در كاهش خطر بيماري قلبي عروقي مؤثر است. فعاليت بدني حجم چربي بدن را كم مي كند و از كاهش توده عضلاني كه غالبا”در طي كاهش وزن رخ مي دهد جلوگيري مي كند. 

از طرف ديگر ورزش سبب افزايش كيفيت زندگي، كاهش اثرات سالمندي، لذنت بردن از زندگي، افزايش توان خلاقيت، كمك به افزايش بازده كاري، كمك به كاهش هزينه هاي زندگي و در نهايت كاهش مرگ و مير مي شود.

فعاليت بدني مناسب زماني است كه با شدت متوسط بوده و به مدت 30 الي 60 دقيقه در روز و در بيشتر روزهاي هفته يا ترجيحا” تمام روز ها انجام گيرد. به عنوان مثال پياده روي تند، دويدن آرام، دوچرخه سواري و شنا بر اساس شرايط جسماني فرد از ورزشهاي مناسب و تاثير گذار برآمادگي قلب و ريه در اين مورد هستند.

 

3-درمان داروئي

درمان دارويي در صورت نياز بايد تحت نظر پزشك صورت گیرد. بيماران تحت درمان بايد بطور منظم براي تعيين تاثير دارو و تداوم درمان، تحت نظرو مراقبت پزشك قرار گيرند و سعي نمايند حتما"در كنار مصرف دارو، شيوه زندگي (الگوي مصرف و تحرك) خود را تغيير دهند. دارو درماني در موارد خاصي توصيه مي شود از جمله افراد چاق ( داراي نمايه توده بدني 30 و بيشتر ) با يا بدون داشتن هيچ عامل خطر مرتبط با چاقي و افراد داراي نمايه توده بدني 27و بيشتر با داشتن 2 عامل خطر مرتبط با چاقي(مانند چربي خون بالا و فشار خون بالا) كه بعد از سه ماه رعايت رژيم غذايي و ورزش، تغييري در وزن آنها ايجاد نشده باشد.

داروها از طرق مختلف باعث كاهش وزن مي شوند ولي همه افراد به دارو درماني پاسخ نمي دهند. هرگز به توصيه هاي نا آگاهانه دوستان وآشنايان هيچ نوع فراورده اي حتي فراورده هاي گياهي را با ادعاي بي ضرر بودن  استفاده نكنيد زيرا طبيعي بودن  تر كيبات گياهي دليل بر بي خطر بودن آنها نيست. حتي تركيبات گياهي ممكن است داراي عوارضي بوده و يا در افراد خاص مصرف آنها محدود و يا ممنوع باشد.

 

4- درمان جراحي

روش هايي همچون برداشت قسمتي از معده ويا استفاده از حلقه در معده فقط براي چاقي هاي مفرط  وبا نظر پزشك جراح صورت مي گيرد. در واقع افراد 18 تا 55 سال كه BMI آنها بالاي 40 باشد و يا بيماراني كه يكي از عوارض چاقي مفرط را داشته و BMI آنها بالاي 35 باشد كانديد اين عمل جراحي هستند. بيماران بايد از سلامت كامل جسمي و روحي رواني برخوردار بوده و مشكل بيماري قلبي عروقي حاد نداشته و بيماريهاي مزمن وعفوني نيز نداشته باشند. با توجه به اينکه در بسياري از موارد اين شيوه ها برگشت پذيرند دخالت جراحي براي درمان چاقي براي افراد خاص و تعداد محدودي توصيه مي شود. بايد توجه داشت حتي در صورت انجام عمل جراحي پيروي از رژيم غذايي مناسب و افزايش فعاليت بدني ضروري است.

 

بيماري هاي شايع همراه با چاقي 

بعضي از بيماري ها يا عوامل خطر همراه با چاقي ،سلامت بيماران چاق را در معرض خطر جدي قرار مي دهند.

 اين بيماري ها عبارتند از:

-           بيماري عروق قلب و ساير بيماري هايي كه ايجاد گرفتگی عروق مي كنند

-           ديابت نوع 2 

-           وقفه تنفسي در خواب 

-           مشكلات استخواني مفصلي مانند آرتروز 

-           سنگ كيسه صفرا و عوارض آن 

-           استرس و اضطراب

عوامل خطرآفرين برای افراد چاق كه سلامت اين افراد را بيش از پيش به خطر مي اندارد عبارتند از: مصرف دخانيات، فشارخون بالا، اختلال چربي خون، اختلال قند خون و سابقه خانوادگي بيماري زودرس عروق قلب (سكته قلبي  يا مرگ ناگهاني در مردان درجه يك خانواده در سن 55 سالگي يا قبل از آن، كم تحركي، تري گليسيريد خون بالا) 

 

عادات غذايي نا سالم 

•            مصرف غذاهاي پرچرب، شيرين و پر انرژي )غذاهاي با انرژي بالا چاقي را افزايش مي دهند. این غذاها از نظر مردم خوشمزه تر و لذیذتر می باشند(

•            عدم مصرف یا مصرف ناکافی ميوه ها و سبزي ها و ديگر غذاهاي پرفيبر (غلات و حبوبات سبوس دار)

•            مصرف نوشيدني هاي شيرين شده با شكر (نوشابه هاي گازدار، آب ميوه هاي آماده و پودر شربت هاي آماده) 

•            مصرف نکردن صبحانه مانند افزایش دفعات مصرف تنقلات در روز، کاهش تعداد وعده هاي غذايي اصلی 

•            بي تحركي و كم تحركي مانند تماشاي تلويزيون، كار با كامپيوتر و ... مصرف تنقلات در حین سرگرمی

 

توصيه هايي براي كاهش وزن:

اصلاح  الگوی تغذیه ای

• هیچ یک از وعده های غذ ایی اصلی به ویژه صبحانه را حذف نکنید.

• از مصرف غذا هاي پر انرژي که حاوي مقادير زياد چربي وكربوهيدرات( مواد شیرین و نشاسته ای) هستيد اجتناب کنید.

• حجم غذاي مصرفي را در هر وعده كاهش دهید.

• آب به مقدار كافي بنوشید. 

• با استفاده از ميان وعده هاي منظم، تعداد وعده هاي غذا را در روز را افزايش داده و حجم هر وعده را كم كنید.

• ساعت ثابتي براي صرف غذا در وعده هاي مختلف روز داشته باشید.

• مصرف قند و شكر و غذاهاي شيرين  مثل شيريني جات، شكلات، آب نبات، انواع نوشابه ها، شربت ها و آب ميوه هاي صنعتي، مربا‌ و عسل و .... را بسيار محدود كنید.

• نان مصرفي بايد از انواع سبوس دار باشد نان سفيد و نانهاي فانتزي مثل انواع ساندويچي و باگت را كمتر مصرف كنید.

• حبوبات پخته كه حاوي فيبر فراوان هستند مثل عدس و لوبيا را در برنامه غذايي خود بگنجانید.

• شير و لبنيات مصرفي را حتما" از انواع كم چرب انتخاب كنید.

• گوشت كاملا" چربی گرفته و مرغ و ماهي بدون پوست مصرف كنید.

• از مصرف فرآورده هاي گوشتي پرچرب مثل سوسيس، كالباس و همبرگر و كله پاچه و مغز خودداري كنید.

• به جاي گوشت قرمز، بيشتر از گوشتهاي سفيد، خصوصا" ماهي استفاده كنید.

• مصرف زرده تخم مرغ را محدود كنید.

• ميوه ها و سبزي ها را بيشتر به شكل خام مصرف كنید. 

• به جاي آب ميوه بهتر است خود ميوه را كه حاوي فيبر بيشتري است مصرف كنید.

• غذاها را بيشتر به شكل آب پز، بخار پز، كبابي يا تنوري مصرف كنید.

• از مصرف غذاهاي پرچرب و سرخ شده پرهيز كنید.

• از مصرف انواع سس سالاد، كره، خامه، سرشير و پنيرهاي پيتزاي پرچرب خودداري كنید.

• مصرف مغزدانه ها و دانه هاي روغني مانند گردو، فندق، بادام، تخمه، پسته و زيتون را محدود كنید.

• مصرف غذاهاي آماده (فست فود ها) و غذاهاي كنسروي را محدود كنید.

بعداز كاهش وزن، حفظ متعادل مهم است. براي حفظ وزن ، بايددر روز به تعادل در دریافت انرژي و مقدارانرژي كه از طريق فعاليت مصرف می شود توجه كنيد تا قادر به حفظ وزن مطلوب خود باشید.




*** بیشتر ***
ارسالی از   گروه جارچی   1396/08/30 | بازدید : 1018
تغذیه,اندام,بیماری,زنان,لاغری,چاقی,
در صورت تمایل انتقادات , پیشنهادات و نظرات خود را از « اینـــجا » ارسال فرمایید
مطالب مرتبط دیگر
◄ امکانات جدید ویندوز هشت ماکروسافت
◄ چه دي وي دي رايتري بخريم؟
◄ تغذیه مناسب برای امتحانات کنکور
◄ جايگاه امنيت در اينترنت
◄ ابزار فوق العاده محافظت از فایل ها و پوشه های محرمانه
◄ درمان فوری نیش پشه
◄ 74 نکته برای موفقیت هر چه بیشتر در کنکور
◄ رتبه در موتورهای جستجوگر
◄ یکی از عوامل مهم در موفقیت مذاکرات
◄ میزبانی وب چیست(هاستینگ)؟
◄ تجارت الکترونیک چیست؟
◄ کد گرافیکی هوشمند QR Code چیست؟
◄ چگونه یک دوربین عکاسی مناسب انتخاب کنیم؟
◄ وب سایت چیست؟
◄ حداقل شروط لازم برای موفقیت در زندگی
◄ چگونه تبلت خود را به اینترنت متصل کنیم؟
◄ تقویت حافظه
◄ شرايط قراردادهاي اجاره مـوجر و مستاجر
◄ افزايش امنيت کامپيوتر
◄ چگونه حجم عکس را برای ارسال با ایمیل کم کنیم؟
◄ آموزش تجارت و اقتصاد در 46 ثانیه است
◄ شلغم و اسفناج استرس تان را كم مي كند
◄ حذف کامل برنامه‌هاUninstall کافی نیست؟
◄ روش صفحات تقلبی برای سرقت اطلاعات کاربران
◄ کلمه عبوری که هک نشود